Борбордук Азия Университети кыргыз күүлөрүнүн тарых-таржымалын иликтеген фундаменталдуу эки томдук китеп чыгарды

Date: 05 October 2011
Other languages: English | Русский язык |

Speech by Totu Sydykova
Speech by Ernis Turnuov
Speech by Turdubay Abdrakhunov
Speech by Bohdan Krawchenko
Speech by Dr Sharofat Mamadambarova
Synopsis of live performance
Komuz Melodies (Audio, mp3)
Programme
Photographs
Video

Кыргыз күүлөрү׃ Иликтөөлөр, ойлор, пикирлер, 1-2 китепБишкек ш., Кыргыз Республикасы, 5-октябрь, 2011-жыл - Борбордук Азия Университети А. Кайбылда уулунун «Кыргыз күүлөрү׃ Иликтөөлөр, ойлор, пикирлер, 1-2 китеп» атуу китебинин бет ачарын А. Малдыбаев ат. Академиялык Опера жана Балет Театрында өткөрдү.

Бул бет ачар аземге 300дөн ашык илимий жана маданий коомчулуктардын өкүлдөрү, өкмөт мүчөлөрү, депутаттар, эл аралык коомчулуктун өкүлдөрү менен бирге музыкалык окуу жайлардын студенттери келишти.

Бул эки томдук китеп - белгилүү күү изилдөөчү жана чебер комузчу Асан Кайбылда уулунун 20 жылдык эмгегинин үзүрү. Китепте кыргыз музыкасынын башаты жана туу чокусу болгон, нечен кылымдардын жана доорлордун тарыхын, маданиятын кыл кайрыктарында сактап келген комуз күүлөрүнүн тарых-таржымалы иликтенип, социалдык, маданий жана тарыхый контекстте баяндалат.

Китепте кыргыз радиосунун музыкалык «Алтын казынасына» залкар комузчулар тарабынан жаздырылган комуз күүлөрүнүн тизмеси берилип, А. Кайбылда уулу даярдаган 100дөн ашуун «Күү баяны» аттуу радио-берүүлөр жана залкар комузчулардын күүлөрү жаздырылган компакт диск да тиркелген.

"Ага-Хан өнүктүрүү тармагынын өнүктүрүү иштери боюнча тажрыйбасы көрсөткөндөй, маданий мурасты жандандыруу коомчулуктардын өнүгүшүнө өбөлгө түзүп, аларды келечектен үмүттөндүрөт. Бул китепти чыгаруу менен, руханий жана моралдык баалуулуктарды алып жүргөн кыргыз элинин бай музыкалык мурасы эми келечек муундарга тартууланып, салттуу маданияттын уланышына шарт түзөт" - деди, Кыргыз Республикасындагы Ага-Хан Өнүктүрүү тармагынын башчысы Нуржехан Мавани айым.

Борбордук Азиянын маданий бай мурастарын сактоо жана өнүктүрүү деген миссиясын аркалап, бул өзгөчө баалуу мурасты келечек муундарга жеткирүү үчүн, Борбордук Азия Университети Асан Кайбылда уулу менен 2008-жылдан тартып иштей баштады. Акыркы 20 жыл аралыгында Асан Кайбылда уулу эски комуз күүлөрүн реставрациялап, өзү даярдаган радио-берүүлөр аркылуу аларга болгон элдин кызыгуусун арттырды. Бул эки томдук анын келечек муундарга калтырган баа жеткис мурасы.

"1990-жылы, мамлекеттик теле-радио комитетинин чакыруусу менен, кассеталарды реставрациялоо бөлүмүнө ага редактор болуп иштей баштады. Ал жерде, эски, союз учурунда жаздырылган, чаң баскан, жүрөкчөлөрүнөн ажырап чубалган, жараксыз деп подвалга ырытылган "таштанды" тасмаларды улап, курап, ыр-күүлөргө жан киргизген. Бул долбоордун жетекчиси, китептин илимий редактору Элмира Көчүмкуловага, Борбордук Азия Университетине жана анын жетекчилик жамаатына жолдошумдун көп жылдык эмгегин баалап, колдоо көрсөткөндүктөрү үчүн терең ыраазычылык билдирем" деди, маркумдун жубайы Тоту Сыдыкова.

"Бүгүнкү күндө кыргыз элинин маданияттын өнүктүрүү керек деген ой-пикирлер көп айтылууда, бул жакшы нерсе. Бирок, баса белгилеп кетчү нерсе – айрыкча жаштарга айтар элем, маданий көп түрдүүлүктү баалоо жана маданиятка кам көрүп, аны өнүктүрүү курулай кыйкырык менен жар салуудан тышкары да көп нерсени талап кылат. Ал үчүн – билим жана талыкпаган эмгек керек. Асан Кайбылда уулу кыргыз күүлөрүн изилдөө үчүн 20 жылдан ашуун өмүрүн сарптады. " деди, Борбордук Азия Университетинин Башкы директору Богдан Кравченко.

Китептин редактору, кыргыз эл акыны Эрнис Турсунов, "Кыргызда элдик чыгармаларды өз демилгеси менен изилдеп, иликтеп, жыйнап, ийне менен кудук казгандай терип, тепчип, жазма адабиятка жеткиргендер саналуу гана, алардын бири -Асан Кайбылда уулу. Казактардын домбрасы, өзбектердин дутары, тажиктердин рубабы, испандардын гитарасы, орустардын балалайкасындай эле, кыргыздардын улуттук бөтөнчөлүгүн белгилеп турган музыкалык аспабы бар. Ал комуз! Комуз эзелки замандардан бери эле көчмөн кыргыздар колдонуп келген символикалык аспап. Кыргыздардын эне тили, каада-салты, боз үйү, ыры-бийи барда кыргыз эли дүйнөдө жашай берет" деди, бет ачар аземде сүйлөгөн сөзүндө.

А. Кайбылда уулунун «Кыргыз күүлөрү׃ Иликтөөлөр, ойлор, пикирлер, 1-2-китеп» (2 компак диски менен) китебинин редактору -Эрнис Турсунов, «көрсөткүчү» менен «библиографиясын» түзгөн илимий редактору, Борбордук Азия Университетинин ага илимий кызматкери Элмира Көчүмкулова. Китеп 2200 сом турат, автор жана күүлөрдүн компакт диски жөнүндө маалыматты бул - http://www.ucentralasia.org. – сайттан табасыз. Китепти сатып алуу үчүн бул дарекке жазыңыз׃ publications@ucentralasia.org

Бул эки томдук китеп Борбордук Азия Университетинин "Борбордук Азиянын маданий мурастары" атуу басылмалар сериясына кирет. Бул серияда "Памирдин музыка искусствосу," 1-2-3 томдор (2011, орус тилинде), "Тянь-Шянь байыркы эстеликтери" (2011, орус тилинде), "Тажикистандын археологиялык картасы" (2008, орус тилинде) деген китептер бар. Тажикистандын маданий мурас сериясын Ага Хан Адам Таануу долбоорунун директору, доктор Шарофат Мамадамбарова жетектейт. Келечекте чыгуучу басылмалар - "Борбордук Азиянын музыкасы" (англис тилинде), "Маркумдар шаарлары׃ Кыргызстандын күмбөздөрү" (англис тилинде), "Ислам жана кыргыз көчмөн маданияты" (англис тилинде), "Памирдин музыкалык мурасы", 4-5-томдор (орус тилинде), "Чыгыш Памирдин археологиялык картасы" (орус тилинде), "Кыргыз-казак көчмөн маданияты макал-лакаптарда."